Δευτέρα, 3 Οκτωβρίου 2011

Μπετόβεν - Συμφωνία Αρ.5 σε Ντο ελάσσονα, Έργο 67


- Allegro con brio- Andante con moto
- Allegro
- Allegro

"Έτσι χτυπάει την πόρτα η μοίρα", με αυτά τα λόγια ο Μπετόβεν περιγράφει πώς εμπνεύστηκε την εντυπωσιακή έναρξη της Συμφωνίας Αρ.5. Σύμφωνα όμως με το φίλο και μαθητή του Καρλ Τσέρνι, ο συνθέτης συνέλαβε την ιδέα από το κελάηδισμα της σιταρήθρας, ενώ περπατούσε στη Βιέννη. Όποια και αν είναι η αλήθεια, αυτά τα πρώτα μέτρα, καθώς και ολόκληρη η θυελλώδης αυτή συμφωνία, εκφράζει την ταραχή και την απόγνωση του Μπετόβεν για την αυξανόμενη κώφωσή του.
Τα προσχέδιά της έγιναν το 1804, το έργο όμως ολοκληρώθηκε το 1808, ενμέρει εξαιτίας της συνήθειας του Μπετόβεν να επεξεργάζεται ταυτόχρονα διάφορες συνθέσεις. Η εκδήλωση αυτή ήταν επίσης και η τελευταία δημόσια εμφάνισή του ως πιανίστας.
Ο Μπετόβεν λογομάχησε με τους μουσικούς και στην πρόβα και κατά τη διάρκεια της συναυλίας και απείλησε να εγκαταλείψει τη Βιέννη για πάντα. Η γενναιόδωρη όμως προσφορά ορισμένων πλουσίων υποστηρικτών του τον έπεισε να παραμείνει και να συνεχίσει να εργάζεται για τη μουσική του. Η Συμφωνία αρ.5 αφιερώθηκε σε έναν από τους υποστηρικτές αυτούς, τον Πρίγκιπα Λόμπκοβιτς, ο οποίος ήταν μέλος της αυστριακής αυτοκρατορικής οικογένειας.

Παρόλο που και οι εννέα συμφωνίες του Μπετόβεν είναι διάσημες, η εισαγωγή του πρώτου μέρους, του Allegro con brio, της Πέμπτης συμφωνίας είναι η διασημότερη μουσική στιγμή από όλες. Τα έγχορδα σε ταυτοφωνία παίζουν τέσσερις απότομες και δραματικές νότες, "ντι-ντι-ντι-ντα", οι οποίες αντιστοιχούν ρυθμικά στο γράμμα "V" του κώδικα Μορς, που συντάχθηκε μισό σχεδόν αιώνα αργότερα. Στη διάρκεια του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου, οι τέσσερις αυτές νότες έγιναν το μουσικό σήμα του "V" που σημαίνει σε όλες τις γλώσσες τη Νίκη.
Εδώ αποτελούν το κύριο θέμα πάνω στο οποίο βασίζεται ολόκληρο το πρώτο μέρος. Πράγματι, αποτελεί μια από τις πιο περιεκτικές και δυναμικές μουσικές φράσεις όλων των εποχών, με μια ένταση που δε χαλαρώνει ούτε για μια στιγμή.



Το μακρύ, ηγεμονικό θέμα του δεύτερου μέρους, Andante con moto, παιγμένο από τα έγχορδα και τα ξύλινα πνευστά, δημιουργεί μια θαυμάσια αντίθεση. Περιέχει μια σειρά παραλλαγών όπου η μελωδία αλλάζει κάθε φορά ύφος ή διάθεση. Ορισμένες παραλλαγές παραμένουν αρκετά κοντά στη μελωδία, αλλά μία λαμβάνει το εναρκτήριο θέμα της και το ενισχύει εξαιρετικά στο τέλος του μέρους.



Το τρίτο μέρος ορίζεται Allegro, που συνήθως δηλώνει ένα αρκετά ζωηρό ή ανάλαφρο κομμάτι. Αυτό εδώ όμως αρχίζει με απαλά και μυστηριώδη έγχορδα. Έπειτα ακολουθεί η δραματική φωνή των κόρνων, που παίζουν μια παραλλαγή του θέματος "V", της Νίκης. Για την αντίθεση, το μεσαίο τμήμα του μέρους είναι ένα περισσότερο ζωηρό κομμάτι για τα έγχορδα.



Ακολουθεί μια από τις πλέον ιδιοφυείς στιγμές του Μπετόβεν. Το μέρος δεν ολοκληρώνεται φυσιολογικά. Συνεχίζει σε ένα μακρύ ισοκράτημα μιας νότας, στα έγχορδα, ενώ τα τύμπανα παίζουν απαλά στο ρυθμό του θέματος "V", της Νίκης. Πρόκειται για μια "γέφυρα", που ενώνει το τρίτο με το τελευταίο μέρος, επίσης Allegro, το οποίο καταλήγει σε μια θριαμβική μελωδία με χαρακτήρα εμβατηρίου για ολόκληρη την ορχήστρα.
Το μέρος αυτό είναι γραμμένο στη λαμπερή τονικότητα της Ντο μείζονας, σε αντίθεση με το περισσότερο δραματικό πρώτο μέρος. Αλλά ο Μπετόβεν κρύβει μια ακόμη έκπληξη - πρωτοτυπία.
Στη μέση του τελευταίου μέρους, η μουσική επιστρέφει αιφνιδιαστικά σε μια φράση του τρίτου μέρους και έτσι οι τέσσερις νότες που αποτελούν το θέμα "V" της Νίκης διατρέχουν ολόκληρη τη συμφωνία.





Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου