Παρασκευή, 1 Απριλίου 2011

Βιβάλντι - δάσκαλος στο ορφανοτροφείο (4)

 
 
Ο Βιβάλντι ανέλαβε τη θέση του δασκάλου του βιολιού στο Ospedale della Pieta το 1703. Ήταν 25 χρονών και μόλις είχε ολοκληρώσει 10χρονη περίοδο δοκιμασίας για το επάγγελμα του ιερωμένου. Είχε χριστεί ιερέας στις 23 Μαρτίου του ιδίου χρόνου. Το γεγονός πως φορούσε το ιερατικό ένδυμα ίσως του εξασφάλισε τη θέση, γιατί το Ospedale ήταν ένα ίδρυμα αφιερωμένο στη φροντίδα και την ανατροφή νόθων και ορφανών κοριτσιών.
Όταν ο Βιβάλντι έφτασε εκεί, το Ospedale ήδη λειτουργούσε 350 περίπου χρόνια. Ιδρύθηκε το 1348 μαζί με άλλα τρία παρόμοια ιδρύματα, από έναν μοναχό που ενδιαφέρθηκε για τα εγκαταλειμμένα παιδιά που τριγύριζαν στους σκοτεινούς δρόμους και τα επικίνδυνα κανάλια της πόλης.
Κυρίες της νύχτας
Τα περισσότερα από τα παιδιά που τέθηκαν υπό τη φροντίδα αυτών των τεσσάρων ιδρυμάτων (γύρω στα 6.000 παιδιά εκείνη την εποχή) ήταν γόνοι της τρομερής στρατιάς των ιερόδουλων της Βενετίας. Η Βενετία βρισκόταν τότε στο αποκορύφωμα της δόξας της - ήταν μια αστραφτερή θαλάσσια υπερδύναμη. Οι πλούσιοι έμποροι  και τα μεγάλα εμπορικά πλοία που πηγαινοέρχονταν στο μεγάλο λιμάνι προσέλκυαν τις γυναίκες της νύχτας, που πλήθαιναν μαζί με τα πλούτη της πόλης τους. Εκείνη την εποχή ο αριθμός τους είχε φτάσει σχεδόν τις 12.000.
Ωστόσο, το Ospedale και τα άλλα τρία ιδρύματα, το Incurabili, το Mendicanti και το SS Giovani e Paolo, δε θύμιζαν καθόλου τα ιδρύματα της φρίκης που περιέγραφε ο Ντίκενς στο βιβλίο του Όλιβερ Τουίστ. Αντίθετα, παρείχαν σταθερή ανατροφή και πλατιά μόρφωση.
Το Ospedale, που φιλοξενούσε μόνο κορίτσια, πρόσφερε και μουσική εκπαίδευση. Η ορχήστρα που σχηματίστηκε από τα κορίτσια έπαιζε δημόσια μια φορά την εβδομάδα. Οι λόγοι ήταν καθαρά οικονομικοί. Σε μια πόλη όπου ο εορτασμός και η φαντασμαγορία κατείχαν εξέχουσα θέση στην καθημερινότητα, τα κοντσέρτα προσέλκυαν τα πλήθη. Τα χρήματα που πλήρωναν για να ακούσουν θρησκευτική μουσική ενίσχυαν οικονομικά το ίδρυμα, ώστε να εξακολουθεί να λειτουργεί.

Ospedale della Pieta
Έτσι, όταν ο Βιβάλντι πέρασε το κατώφλι του Ospedale για να διδάξει βιολί έναντι 60 δουκάτων ετησίως, εισερχόταν σε ένα αξιότιμο ίδρυμα που διατηρούσε μια εξαίρετη φήμη για περισσότερο από τρεις αιώνες. Η κύρια δουλειά του ήταν να προετοιμάζει τις βιολονίστριες κοπέλες για τις εβδομαδιαίες κυριακάτικες συναυλίες. Αυτές γίνονταν στην εκκλησία Pieta, στην οποία ήταν προσαρτημένο το Ospedale.
Οι συναυλίες ήταν ανοιχτές στο κοινό, όμως οι κοπέλες ήταν κρυμμένες πίσω από ένα διακοσμητικό παραπέτασμα. Επειδή οι περισσότερες αναμενόταν να φορέσουν το ιερατικό ένδυμα, κρινόταν απρεπές να εμφανιστούν σε ένα δημόσιο χώρο διασκέδασης, ακόμα κι αν αυτός ήταν η ίδια η εκκλησία για μία περίπου ώρα την εβδομάδα. Επειδή το χειροκρότημα απαγορευόταν στην εκκλησία, οι ακροατές μπορούσαν να δείξουν την ευαρέσκειά τους βήχοντας ή χτυπώντας τα πόδια τους.

Συνθέτοντας επί παραγγελία
Ο Βιβάλντι ήταν επιπλέον υπεύθυνος για τη σύνθεση κοντσέρτων και άλλων μουσικών έργων που θα ερμήνευαν οι κοπέλες κάθε εβδομάδα - μια εργασία την οποία έφερνε θαυμάσια εις πέρας. Συνέθετε γρήγορα και ακόμα ταχύτερα κατέγραφε τη μουσική. Έτσι, τα δύο μουσικά έργα που έπρεπε να ολοκληρώνει κάθε εβδομάδα συχνά ήταν έτοιμα μέσα σε διάστημα ωρών.
Το μεγαλύτερο μέρος του μουσικού έργου του Βιβάλντι γράφτηκε για τις κοπέλες του Ospedale, και ο ίδιος απολάμβανε τις επευφημίες που δεχόταν το έργο του κάθε Κυριακή. Ο Βιβάλντι - με τα κατσαρά κόκκινα μαλλιά του και τα μαύρα ράσα που κυμάτιζαν ολόγυρά του - συγκέντρωνε την επιδοκιμασία του πλήθους, το οποίο έδειχνε έναν τέτοιο ενθουσιασμό, που ίσως δεν άρμοζε στην ιδιότητα του ιερωμένου. Αυτό τουλάχιστον πίστευαν οι διευθυντές του Ospedale, και δυο φορές αρνήθηκαν να ανανεώσουν το ετήσιο συμβόλαιό του.
Την πρώτη φορά, το 1709, η θέση καταργήθηκε για υποτιθέμενους οικονομικούς λόγους. Ο Βιβάλντι είχε εκπαιδεύσει τις κοπέλες τόσο καλά, ώστε αναμενόταν ότι θα τα κατάφερναν πλέον και μόνες τους. Ωστόσο, επαναπροσλήφθηκε δύο χρόνια αργότερα το 1711.
Στη δεύτερη περίπτωση, ο Βιβάλντι είχε συμπληρώσει 13 χρόνια στο Ospedale ως δάσκαλος βιολιού όταν έχασε τη θέση του, για να του προσφερθεί, όμως, μια καλύτερη, αυτή του Μουσικού Διευθυντή της Pieta. Το γεγονός αυτό του έδωσε την ευκαιρία να συνθέσει περισσότερη θρησκευτική μουσική, για την οποία αμειβόταν με επιπλέον 50 δουκάτα.

Χειρόγραφο
του Βιβάλντι
Αυτή η θέση δεν απαιτούσε την εβδομαδιαία παρουσία του στα κοντσέρτα. Έτσι, εκμεταλλεύτηκε την ευκαιρία και άρχισε να ταξιδεύει. Είχε ήδη αναπτύξει κάποιο ενδιαφέρον για την όπερα, και η πρώτη του, το έργο Ottone in villa (Ο Όθων στην πόλη) είχε ήδη εκδοθεί με κάποια σχετική επιτυχία, το 1713.
Ο Βιβάλντι έγινε σύντομα διάσημος για τη μουσική του και τις θεατρικές του παραγωγές. Άρχισε μια σειρά από περιοδείες στις μεγαλύτερες ιταλικές πόλεις, συνθέτοντας και ανεβάζοντας όπερες. Και πάλι εργάστηκε με γοργό ρυθμό. Μέσα στα 25 επόμενα χρόνια παρήγε δύο όπερες ετησίως.
Το 1723, οι διευθυντές του Ospedale διαπίστωσαν πως δεν μπορούσαν να κρατήσουν τον Βιβάλντι, δεν ήθελαν όμως να τον χάσουν, αφού είχε γίνει διάσημος συνθέτης. Έτσι, κατέληξαν σε μια συμφωνία: εάν ο Βιβάλντι παρουσίαζε δύο κοντσέρτα το μήνα και επέβλεπε την εκτέλεσή τους, ήταν ελεύθερος να ακολουθεί την τύχη του.

Εντυπωσιασμένος από τη Ρώμη.
Ο Βιβάλντι είχε ήδη κατακτήσει την Ευρώπη εκδίδοντας στο Άμστερνταμ, το 1711, τον Αρμονικό Οίστρο - μια συλλογή 12 κοντσέρτων. Η πόλη, όμως, που τον εντυπωσίασε ήταν η Ρώμη. Ως ιερωμένος προσελκύθηκε από την Ιερή Πόλη, αλλά ως συνθέτης αποζήτησε τις πολυτελείς αίθουσες της όπερας, συνθέτοντας για ένα ακροατήριο που ήταν αφοσιωμένο στη διασκέδαση. Εκεί πέρασε τρεις σεζόν, από το 1723 έως το 1725, προτού συνεχίσει τις περιοδείες του.
Εκείνη η περίοδος ήταν μια εποχή δόξας για τον Βιβάλντι, αλλά δεν ξέχασε ποτέ τις υποχρεώσεις του απέναντι στο Ospedale. Όσο διάσημος κι αν ήταν, επέστρεφε πάντα εκεί κάθε μήνα με τα δύο κοντσέρτα του. Η αφοσίωσή του ανταμείφθηκε, όταν, προς το τέλος της ζωής του, ανακάλυψε πως οι μουσικές προτιμήσεις του κοινού είχαν αλλάξει και ουσιαστικά όλοι οι άλλοι τον αγνοούσαν.

(Orbis Publishing Limited, μετάφραση: Δήμητρα Βενέτη)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου