Τρίτη, 22 Μαρτίου 2011

Χάιντν - επιτυχία στην Αγγλία (4)


Για περίπου 30 χρόνια, ο Φράντς Γιόζεφ Χάιντν ήταν μουσικός της αυλής και συνθέτης του Ούγγρου πρίγκιπα Νικολάους Εστερχάζι, έως τον θάνατο του πρίγκιπα, το 1790. Ο γιος και διάδοχός του, πρίγκιπας Άντον, δεν ενδιαφερόταν για τη μουσική όσο ο πατέρας του, παρόλα αυτά κράτησε τον Χάιντν στην υπηρεσία του, τιμητικά. Ο Χάιντν βρέθηκε τότε στην ευχάριστη θέση να είναι εξασφαλισμένος οικονομικά και ταυτόχρονα να είναι ελεύθερος να δέχεται παραγγελίες, καθώς και προτάσεις για ταξίδια.
Ο Χάιντν ήταν τότε ο πιο διάσημος συνθέτης εν ζωή και δέχτηκε έναν καταιγισμό από προσκλήσεις και παραγγελίες για νέες συνθέσεις. Ένας από εκείνους που τον αναζήτησαν ήταν ο γερμανικής καταγωγής Γιόχαν Πέτερ Σάλομον, που είχε εγκατασταθεί στο Λονδίνο και εργαζόταν ως βιολονίστας και ιμπρεσάριος κοντσέρτων. Ο Σάλομον κάλεσε τον Χάιντν να επισκεφθεί τη βρετανική πρωτεύουσα. Η συμφωνία που συνόδευε την πρόσκληση και περιλάμβανε παραγγελίες νέων συμφωνιών ήταν ιδιαίτερα ευνοϊκή. Ο Χάιντν δέχτηκε, και το Δεκέμβριο του 1790, μια δύσκολη εποχή για ένα τόσο μακρύ και επίπονο ταξίδι, αναχώρησε με τον Σάλομον για το Λονδίνο.
Την ημέρα των Χριστουγέννων σταμάτησαν στη Βόννη, όπου συνάντησαν το νεαρό Λούντβιχ βαν Μπετόβεν, που εργαζόταν ως αναπληρωτής οργανίστας στον Εκλέκτορα της περιοχής. Ο Χάιντν εντυπωσιάστηκε από τις ικανότητες του Μπετόβεν και προσφέρθηκε να τον διδάξει επιστρέφοντας από την Αγγλία - υπόσχεση που κράτησε, αν και η σχέση τους δεν αποδείχτηκε ιδιαίτερα εύκολη.
Την Πρωτοχρονιά του 1791, ο Χάιντν κι ο Σάλομον αναχώρησαν από το Καλέ για το Ντόβερ. Ο Χάιντν, όμως, παρέμεινε στο κατάστρωμα κατά τη διάρκεια ολόκληρου του ταξιδιού, γοητευμένος από τη θέα αυτού που έβλεπε για πρώτη φορά και που αποκαλούσε "αυτό το απέραντο τέρας, η θάλασσα". Όταν πλέον έφτασαν στο Λονδίνο, είχαν συμπληρώσει 17 μέρες ταξιδιού.

Η ζωή στο Λονδίνο
Όπως και άλλοι πριν από αυτόν, ο Χάιντν ένιωσε δέος μπροστά στο τεράστιο μέγεθος και το θόρυβο του Λονδίνου, ιδιαίτερα μετά από τα χρόνια της γαλήνιας απομόνωσής του στο καλοκαιρινό παλάτι των Εστερχάζι. Εξάλλου, και η μουσική ζωή της πόλης ήταν κάτι καινούριο γι΄αυτόν. Το Λονδίνο διέθετε μια πληθώρα κερδοφόρων εμπορικών θεάτρων, τα οποία ανέβαζαν έργα και όπερες. Επίσης, διέθετε πολυάριθμες μουσικές οργανώσεις που διηύθυναν τις δικές τους υποθέσεις, καθώς και τακτά διαστήματα παρουσίασης κοντσέρτων, σε ένα από τα οποία ο Σάλομον επιθυμούσε να παρουσιάσει το έργο του Χάιντν στο αγγλικό ακροατήριο.
Ο Χάιντν απολάμβανε τη γαλήνη της αγγλικής
υπαίθρου. Στο Ρίτσμοντ Χιλ, που απεικονίζεται
εδώ, έφτανε κανείς σε μικρό χρονικό διάστημα
από το Ουέστμινστερ μέσω του ποταμού, και ήταν
μια ιδιαίτερα αγαπημένη διαδρομή του Χάιντν.
Η φήμη και το πνεύμα του Χάιντν είχαν προηγηθεί της άφιξής του και εξαρχής ήταν ο ευνοούμενος καλεσμένος σε χορούς και γεύματα. Με τον δικό του διακριτικό τρόπο χάρηκε επίσης τη συντροφιά διαφόρων γυναικών.
Ωστόσο, εκτός από αυτά, είχε να επιτελέσει μεγάλο έργο, να συνθέσει νέες συμφωνίες και άλλα έργα, που - σύμφωνα με το συμβόλαιό του - έπρεπε και να τα διευθύνει. Φιλόπονος όπως πάντα, μετακόμισε από το πολύβουο και μοντέρνο Σόχο σε μια ήσυχη αγροικία, στην εξοχή του Μέριλμποουν. Το πρώτο του κοντσέρτο, όπου διηύθυνε την ίδια την ορχήστρα του Σάλομον από τα πλήκτρα (συνήθεια της εποχής), έλαβε χώρα στις 11 Μαρτίου του 1791, στη διάσημη Αίθουσα της Πλατείας του Ανόβερου. "Η θέα του ξακουστού συνθέτη ηλέκτρισε το ακροατήριο", έγραφε ο Άγγλος μουσικολόγος Τσαρλς Μπέρνεϊ, "και προκάλεσε έναν τέτοιο ενθουσιασμό, που έφτασε σχεδόν τα όρια της παραφροσύνης". Πράγματι, ήταν η απαρχή μιας έξοχης περιόδου κοντσέρτων.

Ενθουσιασμένος τουρίστας
Κατά την παραμονή του στην Αγγλία, ο Χάιντν ταξίδεψε πολύ. Έπλευσε το ποτάμι από τη γέφυρα του Ουέστμινστερ έως την ύπαιθρο του Ρίτσμοντ και επισκέφτηκε το Κάστρο του Ουίνδσορ και τις ιπποδρομίες του Άσκοτ. Εξάλλου, συνέχισε το ταξίδι του στην ενδοχώρα, επισκεπτόμενος την Οξφόρδη, όπου του αποδόθηκε τίτλος τιμής, και επέστρεψε μετά από μια φαντασμαγορική τελετή ως "Δρ. Χάιντν". Στη συνέχεια, επισκέφτηκε το Κέμπριτζ, όπου εντυπωσιάστηκε βαθιά από την ομορφιά του Βασιλικού Παρεκκλησίου του Κολεγίου. Ένιωθε περιέργεια για όλα και κρατούσε σημειώσεις για οποιεσδήποτε εκδηλώσεις της αγγλικής ζωής του φαίνονταν παράξενες.
Ακολούθησε μια δεύτερη περίοδος επιτυχημένων κοντσέρτων στο Λονδίνο. Στη συνέχεια, ο Χάιντν επέστρεψε στη Βιέννη τον Ιούνιο του 1792, μετά από παράκληση του εργοδότη του. Η ευχάριστη διαμονή του στην Αγγλία, που διήρκεσε ενάμιση χρόνο, επισκιάστηκε μόνο από την είδηση του θανάτου του αγαπημένου του φίλου Μότσαρτ, το Δεκέμβριο του 1791.
Μετά από τη θριαμβευτική πρώτη επίσκεψη, δεν είναι άξιο απορίας που ο Χάιντν προσκλήθηκε και πάλι στην Αγγλία. Όταν αναχώρησε και πάλι, τον Ιανουάριο του 1794, η πολιτική κατάσταση στη Γαλλία είχε αλλάξει, μετά την Επανάσταση του 1789. Κυβερνήτης ήταν πλέον ο Ναπολέων Βοναπάρτης, που κήρυξε ξαφνικά πόλεμο στη Βρετανία. Παρά τους κινδύνους του πολέμου, ο Χάιντν έφτασε ασφαλής στο Λονδίνο, στις αρχές του επόμενου μήνα. Η δεύτερη επίσκεψή του ήταν το ίδιο επιτυχής και περιπετειώδης, όσο και η πρώτη.

Κατάλληλη συντροφιά για ένα βασιλιά

Ο Γεώργιος ο Τρίτος (1738-1820),
που παραχώρησε στον Χάιντν μια
σουίτα στο Κάστρο του Ουίνδσορ,
υπήρξε ένας ευσυνείδητος βασιλιάς,
η διακυβέρνηση του οποίου επέφερε
μεγάλες αλλαγές. Δυστυχώς, κληρο-
νόμησε κάποια ασθένεια που τον
οδήγησε στην παραφροσύνη.

Σε μια αστραφτερή δεξίωση στο Κάρλτον Χάουζ, ο Χάιντν παρουσίασε το έργο του στο βασιλιά Γεώργιο τον Τρίτο και τον πρίγκιπα της Ουαλίας. Και οι δυο τον προσκάλεσαν να εγκατασταθεί στην Αγγλία. Ο συνθέτης έπλευσε τον Τάμεση προς τα κάτω για να επισκεφτεί την αυλή του Χάμπτον με τους πλούσια διακοσμημένους κήπους, που του θύμιζαν το παλάτι των Εστερχάζι. Αυτή τη φορά είδε περισσότερα αξιοθέατα της Αγγλίας ταξιδεύοντας στο Ουίντσεστερ, το Μπαθ, το Μπρίστολ και το Ουάιτ. Στο Πόρτσμουθ, την έδρα της αγγλικής ναυτικής δύναμης, του παρουσιάστηκε μια άλλη άποψη της αγγλικής ζωής - αυτή της φρίκης του γαλλοαγγλικού πολέμου. Σοβαρά τραυματισμένοι ναύτες κείτονταν στο νοσοκομείο του Γκόσπορτ, ενώ το κουφάρι μιας γαλλικής φρεγάτας ξεχώριζε στο λιμάνι.

Στο μεταξύ, πίσω στο Λονδίνο, στις αίθουσες και στα θέατρα, ο Χάιντν έστεψε τους μουσικούς του θριάμβους με την παρουσίαση αυτών που έμελλε να είναι οι τελευταίες και πιο έξοχες συμφωνίες του.
Ο 63άχρονος συνθέτης επέστρεψε τελικά πίσω στη Βιέννη τον Αύγουστο του 1795, μετά από παράκληση του νέου εργοδότη του, πρίγκιπα Νικολάους, γιου του πρίγκιπα Άντον. Κάποια από τα σπουδαιότερα έργα του Χάιντν, ιδιαίτερα το ορατόριό του Η Δημιουργία, γράφτηκαν εκείνη την εποχή. Οι δύο επισκέψεις του στην Αγγλία, πάντως, αποδείχτηκαν καίρια σημεία της μακράς κι ένδοξης ζωής του.

(Orbis Publishing Limited, μετάφραση: Δήμητρα Βενέτη)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου