Τρίτη, 22 Μαρτίου 2011

Χάιντν - επιτυχία στην Αγγλία (4)


Για περίπου 30 χρόνια, ο Φράντς Γιόζεφ Χάιντν ήταν μουσικός της αυλής και συνθέτης του Ούγγρου πρίγκιπα Νικολάους Εστερχάζι, έως τον θάνατο του πρίγκιπα, το 1790. Ο γιος και διάδοχός του, πρίγκιπας Άντον, δεν ενδιαφερόταν για τη μουσική όσο ο πατέρας του, παρόλα αυτά κράτησε τον Χάιντν στην υπηρεσία του, τιμητικά. Ο Χάιντν βρέθηκε τότε στην ευχάριστη θέση να είναι εξασφαλισμένος οικονομικά και ταυτόχρονα να είναι ελεύθερος να δέχεται παραγγελίες, καθώς και προτάσεις για ταξίδια.
Ο Χάιντν ήταν τότε ο πιο διάσημος συνθέτης εν ζωή και δέχτηκε έναν καταιγισμό από προσκλήσεις και παραγγελίες για νέες συνθέσεις. Ένας από εκείνους που τον αναζήτησαν ήταν ο γερμανικής καταγωγής Γιόχαν Πέτερ Σάλομον, που είχε εγκατασταθεί στο Λονδίνο και εργαζόταν ως βιολονίστας και ιμπρεσάριος κοντσέρτων. Ο Σάλομον κάλεσε τον Χάιντν να επισκεφθεί τη βρετανική πρωτεύουσα. Η συμφωνία που συνόδευε την πρόσκληση και περιλάμβανε παραγγελίες νέων συμφωνιών ήταν ιδιαίτερα ευνοϊκή. Ο Χάιντν δέχτηκε, και το Δεκέμβριο του 1790, μια δύσκολη εποχή για ένα τόσο μακρύ και επίπονο ταξίδι, αναχώρησε με τον Σάλομον για το Λονδίνο.
Την ημέρα των Χριστουγέννων σταμάτησαν στη Βόννη, όπου συνάντησαν το νεαρό Λούντβιχ βαν Μπετόβεν, που εργαζόταν ως αναπληρωτής οργανίστας στον Εκλέκτορα της περιοχής. Ο Χάιντν εντυπωσιάστηκε από τις ικανότητες του Μπετόβεν και προσφέρθηκε να τον διδάξει επιστρέφοντας από την Αγγλία - υπόσχεση που κράτησε, αν και η σχέση τους δεν αποδείχτηκε ιδιαίτερα εύκολη.
Την Πρωτοχρονιά του 1791, ο Χάιντν κι ο Σάλομον αναχώρησαν από το Καλέ για το Ντόβερ. Ο Χάιντν, όμως, παρέμεινε στο κατάστρωμα κατά τη διάρκεια ολόκληρου του ταξιδιού, γοητευμένος από τη θέα αυτού που έβλεπε για πρώτη φορά και που αποκαλούσε "αυτό το απέραντο τέρας, η θάλασσα". Όταν πλέον έφτασαν στο Λονδίνο, είχαν συμπληρώσει 17 μέρες ταξιδιού.

Δευτέρα, 21 Μαρτίου 2011

Μπρούκνερ - ένας άντρας ταπεινής καταγωγής (3)


Γεννημένος σε ένα μικρό χωριό της Αυστρίας, ο Άντον Μπρούκνερ παρέμεινε πάντα ντροπαλός, μη νιώθοντας άνετα στην κοσμοπολίτικη Βιέννη, όπου πέρασε μεγάλο μέρος της ζωής του. Ήταν ένας απλός ταπεινός άντρας, ιδιαίτερα ευάλωτος στην κριτική. Ωστόσο, υπήρξε ένας αφοσιωμένος, σχεδόν μυστικιστής, χριστιανός και οπωσδήποτε η πίστη του τον στήριξε σε πολλές δύσκολες στιγμές.
Ο Άντον ήταν το μεγαλύτερο από τα πέντε παιδιά της οικογένειάς του. Γεννήθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου του 1824, στο Άνσφελντεν, ένα χωριό κοντά στο Λιντς. Ο πατέρας του, που ονομαζόταν κι αυτός Άντον, ήταν διευθυντής του τοπικού σχολείου και ιδιαίτερα φτωχός. Η μητέρα του, Τερέζα, ήταν κόρη ενός πανδοχέα. Τα καθήκοντα ενός διευθυντή σχολείου περιλάμβαναν και την ιδιότητα του οργανίστα, και ο νεαρός Άντον συχνά καθόταν δίπλα στον πατέρα του μπροστά στο όργανο. Το 1834, στην ηλικία των 10 χρόνων, ο Μπρούκνερ αναπλήρωνε συχνά τον πατέρα του στο όργανο της τοπικής εκκλησίας.
Το 1835, καθώς στο μικρό σπίτι τους συνωστίζονταν τόσα παιδιά, ο Μπρούκνερ εγκαταστάθηκε στο σπίτι του νονού του, Γιόχαν Βάις, ενός μουσικού ο οποίος του παρέδωσε τα πρώτα κανονικά μαθήματα μουσικής. Τον επόμενο χρόνο, όμως, όταν ο πατέρας του αρρώστησε, ο Μπρούκνερ χρειάστηκε να επιστρέψει στο σπίτι του για να αναλάβει τα καθήκοντά του και να υποστηρίξει την οικογένειά του - ήταν πάντα ένας ευσυνείδητος γιος.

Τετάρτη, 16 Μαρτίου 2011

Μπρούκνερ - γεγονότα σε ημερομηνίες (2)

1824: Γεννιέται στις 4 Σεπτεμβρίου στο Άνσφελντεν της Αυστρίας.
1834: Αρχίζει να αντικαθιστά τον πατέ­ρα του στο όργανο.
1835: Εγκαθίσταται στο σπίτι του νο­νού του, Γιόχαν Βάις, που του παραδίδει τα πρώτα μουσικά μα­θήματα.
1837: Τον Ιούνιο πεθαίνει ο πατέρας του. Γίνεται δεκτός στη χορωδία της μονής Αγίου Φλωριανού.
1840: Εκπαιδεύεται στο Λιντς ως δά­σκαλος.
1845: Βοηθός δάσκαλος στον Άγιο Φλωριανό. Ερωτεύεται τη Λουίζε Μπόργκνερ.
1851: Μόνιμος οργανίστας στον Άγιο Φλωριανό. Πρώτη του επίσκεψη στη Βιέννη.
1855: Οργανίστας στον Καθεδρικό Ναό του Λιντς.
1863: Ακούει την όπερα του Βάγκνερ Τανχόιζερ.
1866: Ολοκληρώνει τη Συμφωνία αρ. 1.
1868: Καθηγητής στο Ωδείο της Βιέννης.
1871: Επισκέπτεται την Αγγλία κι ε­πευφημείται ζωηρά στο Άλμπερτ Χολ.
1872: Η Φιλαρμονική Ορχήστρα της Βιένης απορρίπτει τη Συμφωνία αρ. 2.
1893: Η υγεία του φθίνει. Περιορίζεται στο κρεβάτι του το μεγαλύτερο μέρος της χρονιάς.
1896: Πεθαίνει στις 11 Οκτωβρίου, στη Βιέννη.

Δευτέρα, 14 Μαρτίου 2011

Μπρούκνερ - εισαγωγή (1)


Ένας "φτωχούλης του θεού" ήταν και ο Άντον Μπρούκνερ, που λάτρεψε εξίσου με το θείο και το ανθρώπινο, είτε βρίσκεται αυτό στη μουσική, είτε στη φύση, είτε στη θεώρηση του υπέρτατου όντος. Πράος, στοχαστής, σεμνός και ασύγ­κριτα ειλικρινής, εξέφραζε την εσω­στρέφεια μα και την ανασφάλεια του σκύβοντας ολοένα και περισσό­τερο στις μουσικές του γραφές και αναθεωρώντας συνεχώς τις ήδη αριστουργηματικές εμπνεύσεις του. Εάν ήταν περισσότερο τολμηρός, περισσότερο αποφασιστικός, ίσως να είχε καταλάβει τη θέση του Βάγκνερ στην ιστορία της μουσικής - υπήρξε το ίνδαλμα του από τη στιγμή που τον γνώρισε - αφού ο Μπρούκνερ συνέθεσε μουσική "βαγκνερικής" ποιότητας πριν από τον ίδιο τον... Βάγκνερ.
Εκπληκτικός δεξιοτέχνης στην ερμηνεία του εκκλησιαστικού ορ­γάνου, συνάρπαζε τα ακροατήρια των πιστών τόσο στο Λιντς και τη Βιένη, όσο και στο Παρίσι - το 1869 έπαιξε στην Παναγία των Παρι­σίων - και στο Λονδίνο. Αν κατέ­γραψε τους εκπληκτικούς - σύμφω­να με τις γραπτές μαρτυρίες - αυτο­σχεδιασμούς του στο εκκλησιαστι­κό όργανο, θα είχε καταθέσει έργο για το όργανο αυτό ίσως εφάμιλλο εκείνου του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ.
Προτίμησε, ωστόσο, ο Μπρού­κνερ να υπηρετήσει με σύνεση και αφοσίωση τη συμφωνική μουσική, εξελίσσοντας όσα με τη "διαθήκη" τους κατέλιπαν ο Μπετόβεν και ο Σούμπερτ. Παρά τις συχνά εκτετα­μένες αναπτύξεις τους, οι Συμφω­νίες του διαθέτουν θαυμαστούς συν­δυασμούς αντιστικτικής ευφυΐας, μελωδικής ευρηματικότητας και ορχηστρικής μεγαλοπρέπειας.


(Γιώργος Β. Μονεμβασίτης)

Βέμπερ - γεγονότα σε ημερομηνίες (2)

1786 Γεννιέται στις 18 Νοεμβρίου στο Έουτιν, κοντά στο Λίμπεκ της Βόρειας
           Γερμανίας.
1787-96 Πρώτα μουσικά μαθήματα α­πό τον αδελφό του. Ο πατέρας του
           σχηματίζει το Θίασο των Βέμπερ. Αρχίζουν τις περιοδείες.
1796 Μαθητεύει στον Γιόχαν Χόισκελ. Η μητέρα του αρρωσταίνει στο 
           Χίλντμπουργκχάουζεν.
1797 Εγκαθίσταται στο Σάλτσμπουρ-γκ και γίνεται μαθητής του Μίχαελ
           Χάιντν.
1798 Εκδίδει τις πρώτες του συνθέ­σεις, τις Έξι Φουγκέτες. Η μητέ­ρα του 
           πεθαίνει από φυματίωση.
1800 Συνθέτει την πρώτη του όπερα, Το Κορίτσι του Δάσους.
1804 Γίνεται Μουσικός Διευθυντής του θεάτρου του Μπρέσλαου.
1806-07 Γίνεται ιδιαίτερος γραμμα­τέας, αρχικά, του Δούκα Ευγέ­νιου της Καρλσρούης, και στη συνέχεια του Δούκα Φρειδερίκου της Στουτγκάρδης.
1810 Απελαύνεται από τη Βιρτεμβέργη εξαιτίας του πατέρα του.
1810-13 Περιπλανιέται στη Γερμανία. Συνθέτει δυο κοντσέρτα για κλα­ρινέτο.
1813 Γίνεται Διευθυντής της Όπερας της Πράγας.
1816 Αναλαμβάνει τη Διεύθυνση της Όπερας της Δρέσδης.
1817 Παντρεύεται την Καρολίνε Μπραντ.
1821 Θριαμβευτική πρεμιέρα του Ελεύ­θερου Σκοπευτή στο Βερολίνο.
1823 Επισκέπτεται τη Βιέννη και συνα­ντά τον Μπετόβεν. Η φυματίωση του
           επιδεινώνεται.
1826 Αποθεωτική υποδοχή στο Λονδί­νο τον Απρίλιο για την πρεμιέρα του Όμπερον. Πεθαίνει στο Λον­δίνο στις 5 Ιουνίου.

Παρασκευή, 11 Μαρτίου 2011

Βέμπερ - εισαγωγή (1)


Δικαιούται ασφαλώς έναν επιτυχέ­στερο και δικαιότερο χαρακτηρισμό ο Καρλ Μαρία φον Βέμπερ, από αυτόν που τον θέλει το "συνθέτη που προανάγγειλε τον Βάγκνερ". Ίσως το έργο το οποίο υπέγραψε να μην είναι τόσο πλούσιο και ογκώδες όσο των άλλων συγχρόνων του συνθε­τών, ωστόσο το έργο του αυτό είναι αρκούντως σημαντικό ώστε μας δίνει το δικαίωμα να τον κατατά­ξουμε στους μεγάλους μουσουργούς της πρώτης περιόδου του Ρομαντι­σμού.
Υπήρξε αναμφιβόλως ο πρώτος εθνικός Γερμανός συνθέτης, αφού αυτός πρώτος, απεξάρτησε τη μου­σική της γης που τον είδε να γεννιέται, από την ιταλική κυριαρ­χία.
Αξιοποίησε δημιουργικά τον παραδοσιακό μουσικό πλούτο της πατρίδας του, εντάσσοντας συχνά στα συνθέματα του λαϊκές μελωδίες και ρυθμούς.
Το φανταστικό στοιχείο, το ο­ποίο εύκολα μα και απλόχερα οι­κειοποιείται στη μουσική του, απο­τελεί βεβαίως μια τολμηρή καινοτο­μία. Η πρωτοτυπία του, ωστόσο, δεν εξαντλείται σε αυτόν το θεματολογικό εμπλουτισμό. Υπήρξε καινοτό­μος και σε θέματα μουσικής ουσίας. Αν αναλογιστούμε ότι αυτός πρωτοεφάρμοσε το "λάιτ μοτίβ" και την τεχνική της μουσικής σύνοψης μιας όπερας στην εισαγωγή της, τότε θα αντιληφθούμε πόσο ευεργέτησε τον Βάγκνερ, τον Ροσίνι, τον Βέρντι.
Τα έργα του διαθέτουν λαμπρή ενορχήστρωση η οποία επιτείνει την περιγραφική δύναμη της μουσικής, έντονη συναισθηματική φόρτιση και γοητευτικούς συνδυασμούς μελωδι­κών ιδεών. Μοναδικό του "σφάλμα" μπορεί να θεωρηθεί η... συνύπαρξη του με τον Μπετόβεν και τον Σούμπερτ.

(Γιώργος Β. Μονεμβασίτης)

Δευτέρα, 7 Μαρτίου 2011

Μπιζέ - ανεκπλήρωτη φιλοδοξία (3)


Ο Μπιζέ γεννήθηκε στις 25 Οκτω­βρίου του 1838, στη λιτή οικογε­νειακή κατοικία, στο παρισινό διαμέρισμα της Μονμάρτης. Η μητέρα του Εμέ, μια ερασιτέχνισσα πιανίστρια, αναγνώρισε πρώιμα δείγματα μουσικού ταλέντου στο μοναχογιό της και του δίδαξε νότες αλλά και αλφάβητο, όταν ήταν τεσσάρων χρονών. Ο πατέρας του Αδόλφος, ένας κατασκευαστής περουκών που έγινε δάσκαλος τραγουδιού, ενθάρρυ­νε επίσης τον Ζωρζ και του μετέδωσε τις λιγοστές μουσικές γνώσεις που κατείχε.
Ο ενθουσιασμός για τη μουσική εκπαί­δευση του Ζωρζ είχε το αντίτιμο του. Η αυξανόμενη αγάπη του για τη λογοτεχνία κατεστάλη από τη μητέρα του, η οποία του έκρυβε τα βιβλία για να συγκεντρωθεί στη μουσική. Εν τούτοις, η μονομανία των γονιών του ανταμείφθηκε όταν ο Ζωρζ κέρδισε μια θέση στο Ωδείο του Παρισιού στις 9 Οκτωβρίου του 1848, ακριβώς πριν τα δέκατα γενέθλια του.
Σε λίγους μήνες άρχισε να βραβεύεται το θαυμάσιο παίξιμο του στο πιάνο και διαπρεπείς μουσικοί αδημονούσαν να τον διδάξουν. Ο υπό συνταξιοδότηση καθηγη­τής μουσικής του Ωδείου, παρέμεινε στο Ωδείο για χάρη του, ενώ ο λαμπρότερος συνθέτης γαλλικής όπερας Σαρλ Γκουνό, συμπάθησε αμέσως το αγόρι. Ο Μπιζέ διέθετε μια εκπληκτική μνήμη και μπο­ρούσε να αφομοιώνει και να αναπαράγει οτιδήποτε διδασκόταν.

Τετάρτη, 2 Μαρτίου 2011

Μπιζέ - γεγονότα σε ημερομηνίες (2)

1838 Γέννηση στις 25 Οκτωβρίου στη Μονμάρτη, στο Παρίσι.
1848 Αρχίζει σπουδές στο Ωδείο του Παρισιού.
1857 Κερδίζει το Μεγάλο Βραβείο του μουσικού διαγωνισμού της Ρώμης.
1858 Φθάνει στη Ρώμη για μια τρίχρονη παραμονή.
1859 Νοσηλεύει έναν άρρωστο φίλο του από τον οποίο κόλλησε την ασθένεια που του προξένησε φλεγμονή του λάρυγγα, από την οποία πέθανε αργότερα.
1860 Επιστρέφει στο Παρίσι.
1861 Ο Μπιζέ κλονίζεται εξαιτίας του θανάτου της μητέρας του.
1863 Η οικογένεια αγοράζει θερινή κατοικία στο Λε Βεσινέ. Ο Μπιζέ σχετίζεται με μια γειτόνισσά του η οποία θα αποδειχθεί πρότυπο για την Κάρμεν.
1866 Πρώτη παράσταση της όπερας Η Ωραία Κόρη του Περθ, μια σπάνια επιτυχία σε κοινό και κριτική.
1869 Παντρεύεται τη Ζενεβιέβ Αλεβί, κόρη του πρώην δασκάλου του στη μουσική.
1870 Στρατεύεται στη Γαλλική Εθνοφυλακή με το ξέσπασμα του Γαλλο-Πρωσικού πολέμου.
1873 Αρχίζει να συνθέτει την Κάρμεν.
1875 Πρώτη παράσταση της Κάρμεν τον Μάρτιο. Πεθαίνει στις 3 Ιουνίου στο Παρίσι.

Τρίτη, 1 Μαρτίου 2011

Μπιζέ - εισαγωγή (1)


Στο σύντομο πέρασμά του από τη γη - έζησε τριάντα επτά μόνο χρόνια - ο Ζορζ Μπιζέ ποτέ δε γεύτηκε την ευτυχία της επιτυχίας. Κι όμως ο θαυμαστά προικισμένος αυτός συνθέτης κατέλειπε και ένα έργο, την όπερα Κάρμεν, το οποίο έμελλε να αναδειχτεί σε ένα εκ των δημοφιλεστέρων της λόγιας μουσικής. Οι συνεχείς συμβιβασμοί τους οποίους αναγκάστηκε να κάνει στάθηκαν ασφαλώς εμπόδιο στην απόλαυση της δημοτικότητας που του άξιζε.
Οι πολέμιοί του υπερτερούσαν των υποστηριχτών του. Αν σκεφτούμε όμως ότι ο Νίτσε πρότεινε τη μουσική του Μπιζέ ως αντίδοτο στον ηχητικό ορθολογισμό, τους δογματισμούς και τη σχολαστικότητα των βαγκνερικών λυρικών δραμάτων, αντιλαμβανόμαστε ότι η αποδοχή ή η απόρριψη της μουσικής του Γάλλου συνθέτη ήταν πρωτίστως θέμα όχι τόσο αντικειμενικής αξίας και αφομοιωτικής διάθεσης, όσο προκαταλήψεων και ανταγωνισμών.
Στη μικρή και όχι ιδιαιτέρως φωτεινή ζωή του, λίγο σχετικά χρόνο αφιέρωσε στην πρωτογενή μουσική δημιουργία. Δεν αξιοποίησε όσο θα μπορούσε τις ικανότητες και τις ευκολίες τις οποίες διέθετε, συνέθεσε όμως μουσική γεμάτη φρεσκάδα και γοητεία με ενορχηστρώσεις διάφανες και πολύχρωμες συνάμα, μουσική γεμάτη κατευναστικές ιδιότητες αλλά και πυροδοτικούς του ενθουσιασμού και της συγκίνησης μηχανισμούς. Και δεν πρέπει να λησμονούμε βεβαίως ότι το αριστούργημά του η Κάρμεν, έργο ποτισμένο με θεατρικό ρεαλισμό, κατέχει τη θέση του προπομπού του ιταλικού βερισμού.

(Γιώργος Β. Μονεμβασίτης)