Δευτέρα, 7 Φεβρουαρίου 2011

Παγκανίνι - ο πρώτος μεγάλος δεξιοτέχνης (3)


Ο διασημότερος βιολονίστας του κόσμου, ο Νικολό Παγκανίνι, γεννήθηκε στη Γένοβα στις 27 Οκτωβρίου του 1872 και ήταν γιος μιας οικογένειας με πέντε παιδιά. Η Γένοβα εκείνη την εποχή, όπως και σήμερα, ήταν ένα πολυσύχναστο λιμάνι και εκεί εργαζόταν ο πατέρας του, Αντόνιο, ως προμηθευτής πλοίων. Ο Αντόνιο υπήρξε δεινός ερασιτέχνης μουσικός και άρχισε να παραδίδει μαθήματα μουσικής στο γιο του ήδη από τη νηπιακή ηλικία, αρχικά στο μαντολίνο και στη συνέχεια στο βιολί.
Σύμφωνα με τα λεγόμενα του Νικολό, ο πατέρας του υπήρξε αυστηρός δάσκαλος, στέλνοντάς τον μερικές φορές για ύπνο χωρίς δείπνο, εάν θεωρούσε ότι δεν είχε μελετήσει σωστά. Σκληρή μέθοδος, η οποία ωστόσο, καθώς φαίνεται, απέδωσε καρπούς. Στα 11 χρόνια του ο Νικολό Παγκανίνι συγκίνησε και κατέπληξε το ακροατήριο στην πρώτη δημόσια εμφάνισή του.
Το 1795 ο Αντόνιο έστειλε γιο του στην Πάρμα. Εκεί ο Νικολό διδάχτηκε περισσότερα μυστικά της μουσικής, κυρίως από το συνθέτη και βιολονίστα Φερντινάτο Πάερ, που αργότερα διέπρεψε στο Παρίσι.

Εισβολή στην Ιταλία
Εκείνη την εποχή ο Ναπολέων Βοναπάρτης εισέβαλε στην Ιταλία. Το βρετανικό ναυτικό αντέδρασε αποκλείοντας το λιμάνι της Γένοβας. Οι επαγγελματικές δραστηριότητες του Αντόνιο στα ναυπηγεία επλήγησαν σοβαρά, ενώ ο πόλεμος στην ξηρά εμπόδισε τις περιοδείες του Νικολό. Το 1801, όμως, σε ηλικία 18 χρόνων, ο Νικολό σημείωσε μεγάλη επιτυχία στο φεστιβάλ της πόλης Λούκα της Τοσκάνης (κατοπινή γενέτειρα του διάσημου συνθέτη όπερας Τζιάκομο Πουτσίνι). Εκεί περιήλθαν, ως βραβεία, στη σχεδόν ανεκτίμητη συλλογή του από βιολιά και βιόλες δυο βιολιά Γκουαρνέρι.
Ο Νικολό έγινε μέλος της ορχήστρας της αυλής της Λούκα, που διαφεντεύονταν τότε από την πριγκίπισσα Ελίζα Μπατσιόκι, αδελφή του Ναπολέοντα. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου συνέθεσε την πλέον διάσημη κι εξαίρετη ομάδα έργων του, τα 24 Καπρίτσια για σόλο βιολί.
Το 1809, ενώ οι Ναπολεόντειοι Πόλεμοι μαίνονταν ακόμη, ο Παγκανίνι εγκατέλειψε την ορχήστρα της αυλής για χάρη της λιγότερο ασφαλούς αλλά πολύ πιο ενδιαφέρουσας ζωής του περιοδεύοντος δεξιοτέχνη βιολονίστα. Τέσσερα χρόνια αργότερα, στην ηλικία των 31, οι εμφανίσεις του στη Σκάλα του Μιλάνο προκάλεσαν αίσθηση. Είχε πλέον καθιερωθεί ως ο καλύτερος βιολονίστας της γενιάς του.

Φλογερή ερωτική ζωή
Εκείνη την εποχή, όμως, άρχισε να γίνεται γνωστή η φλογερή ερωτική ζωή του. Τον κατήγγειλαν για αθέτηση υπόσχεσης γάμου προς τη νεαρή πόρνη Αντζελίνα Καβάνα και πέρασε εξαιτίας της ένα σύντομο διάστημα στη φυλακή. Με μια άλλη ερωμένη του, την τραγουδίστρια Αντόνια Μπιάνκι, απόκτησε ένα γιο, τον Ακίλε. Η σχέση τους έγινε σύντομα προβληματική, ο ίδιος όμως αφοσιώθηκε ολόψυχα στο γιο τους.
Ο Παγκανίνι προσβλήθηκε κατά πάσα πιθανότητα από σύφιλη, που εξακολουθούσε να είναι αρκετά διαδεδομένη. Η φυσική του κατάσταση δεν υπήρξε ποτέ καλή και η λήψη υδράργυρου που απαιτούσε η θεραπευτική αγωγή υπονόμευσε ακόμα περισσότερο την υγεία του. Επιπλέον του είχαν αφαιρεθεί τα περισσότερα δόντια, με εξαιρετικά δύσκολες για εκείνη την εποχή χειρουργικές επεμβάσεις. Με τον έναν ή τον άλλο τρόπο απέκτησε σύντομα αποστεωμένη κατάχλομη όψη, που κατά ειρωνεία της τύχης ενίσχυε ακόμα περισσότερο τη γοητεία του στα μάτια του κοινού.

Έξοχα ρεσιτάλ
Στο μεταξύ, το 1897, μετά από μερικά συναρπαστικά ρεσιτάλ στη Ρώμη, ο Πάπας του απένειμε το Χρυσό Μετάλλιο του Τάγματος των Ιπποτών (τιμή που είχε αποδοθεί στο παρελθόν στον Γκλουκ και τον Μότσαρτ). Τελικά, το 1828, ο Παγκανίνι με τη βοήθεια του συνθέτη Τζοακίνο Ροσίνι άρχισε την πρώτη του περιοδεία στην Ευρώπη, για την οποία συνέθεσε διάφορα νέα έργα.
Ο ζωγράφος Ευγένιος Ντελακρουά
παρακολούθησε ένα από τα ρεσιτάλ
του Παγκανίνι στο Παρίσι και
ζωγράφισε αυτό το πορτρέτο
του ερμηνευτή
Στη Βιέννη, σε κάποιο ρεσιτάλ του τον άκουσε ο Σούμπερτ, λίγους μήνες πριν από τον τραγικά πρόωρο θάνατό του. Μέσα στα επόμενα τρία χρόνια, ο Παγκανίνι περιόδευσε στη Βοημία, τη Γερμανία και την Πολωνία και επισκέφθηκε τα σημαντικότερα μουσικά κέντρα της Ευρώπης, όπως την Πράγα, το Μόναχο, τη Φρανκφούρτη, το Ανόβερο, το Βερολίνο, τη Λειψία, τη Δρέσδη και τη Βαρσοβία.
Το 1831, ο Παγκανίνι έφτασε στο Παρίσι. Εκεί, εξέχουσες προσωπικότητες της τέχνης, όπως ο Φραντς Λιστ και ο ζωγράφος Ευγένιος Ντελακρουά, ο Ροσίνι κι ο συμπατριώτης του Γκαετάνο Ντονιτσέτι, συγκαταλέγησαν σ΄αυτούς που μαγεύτηκαν εκ νέου από την ερμηνεία του.
Από το Παρίσι, ο Παγκανίνι πέρασε το Στενό της Μάγχης για να συνεχίσει την περιοδεία του. Εκτός από το Λονδίνο, το Κορκ, τη Γλασκόβη, το Περθ και το Εδιμβούργο.
Η αρκετά μακάβρια πια όψη του σε συνδυασμό με τη μαγική δεξιοτεχνία του στο βιολί ενίσχυσαν τις φήμες και τις φανταστικές ιστορίες γύρω από τη ζωή του και συγκέντρωναν τα πλήθη. Λεγόταν πως συνεργάτης του ήταν ο διάβολος, που παρευρισκόταν αθέατος στο πλευρό του καθώς έπαιζε. 'Αλλοι ψιθύριζαν πως είχε τελειοποιήσει την εξαιρετική τεχνική του εκτείοντας κάποια πολύχρονη κάθειρξη για φόνο.

Επιστροφή στη Γένοβα
Στις αρχές του 1834, ο Παγκανίνι άρχισε μια νέα περιοδεία στην Αγγλία. Αργότερα την ίδια χρονιά, πολύ αδύναμος και εξουθενωμένος επέστρεψε πίσω στη Γένοβα, όπου του απονεμήθηκε μετάλλιο. Στη συνέχεια αγόρασε κάποιο κτήμα κοντά στη Πάρμα, σκοπεύοντας να αποσυρθεί.
Σύντομα, όμως, ενέδωσε στον πειρασμό να επιστρέψει στο Παρίσι, όπου επένδυσε ένα μεγάλο μέρος της σημαντικής περιουσίας σε ένα νέο καζίνο (ο ίδιος υπήρξε μανιώδης χαρτοπαίκτης). Δυστυχώς το καζίνο απέτυχε και ο Παγκανίνι ενεπλάκη σε δικαστικούς αγώνες, χάνοντας έτσι ένα σοβαρό χρηματικό ποσό.
Καταρρακωμένος ψυχικά και σωματικά και πάσχοντας μάλλον από καρκίνο του λάρυγγα, εγκατέλειψε τελικά το Παρίσι και πήγε στη Μασσαλία και στη συνέχεια στη Νίκαια. Εκεί πέθανε, στις 27 Μαΐου του 1840. Ήταν 57 χρονών. Δεδομένων όλων των περιστάσεων της γεμάτης και έντονης ζωής του, είναι άξιο απορίας που αυτή εκπληκτική, θρυλική προσωπικότητα έζησε τόσο πολύ.

(Orbis Publishing Limited, μετάφραση: Δήμητρα Βενέτη)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου