Σάββατο, 20 Νοεμβρίου 2010

Μότσαρτ - ένα παιδί θαύμα (5)


Ο Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ γεννήθηκε στις 27 Ιανουαρίου του 1756 στο Ζάλτσμπουργκ και ήταν το έβδομο παιδί του Λέοπολντ και της Άννα Μαρίας. Από όλα τα παιδιά τους δυστυχώς, επιβίωσαν μόνο ο Βόλφγκανγκ και η Μαρία Άννα, που ήταν τέσσερα χρόνια μεγαλύτερή του και τη φώναζαν με το χαϊδευτικό "Νάνερλ".
Ο Μότσαρτ υπήρξε ένα από τα πρωιμότερα ταλέντα της μουσικής. Σε ηλικία που τα άλλα παιδιά αρχίζουν το σχολείο, εκείνος έπαιζε μουσική στις αυλές της Ευρώπης, καταπλήσσοντας τους πάντες με την ιδιοφυΐα του. Η ζωή του ήταν ανέκαθεν αφιερωμένη στη μουσική.
Ο Μότσαρτ δεν ακολούθησε ποτέ μια κανονική εκπαίδευση. Σαν να είχε προβλέψει τον πρόωρο θάνατό του στα 35 χρόνια του, γέμιζε ασφυκτικά τις μέρες της ζωής του με μουσική.

Αγαπημένος του Θεού
Ο Μότσαρτ βαφτίστηκε στον Καθεδρικό Ναό του Ζάλτσμπουργκ με τα ονόματα Γιοχάνες Κρισόστομους Βόλφγκανγκ Γκότλιμπ. Σύντομα εγκατέλειψε τα δύο πρώτα και άλλαξε το τελευταίο αρχικά σε Τεόφιλους και μετά σε Αμαντέους, που σημαίνει στα λατινικά "αγαπημένος του Θεού".
Ο πατέρας Λέοπολντ, γεννημένος το 1719, είχε την εξαιρετική μόρφωση των Ιησουιτών και ήταν ο πρώτος μουσικός στην οικογένειά του - οι πρόγονοί του ήταν βιβλιοδέτες ή αρχιτέκτονες. Ήταν ήδη αρκετά γνωστός όταν γεννήθηκε ο Βόλφγκανγκ. Το βιβλίο του Η Μέθοδος του Βιολιού, είχε μεγάλη επιτυχία και αργότερα μεταφράστηκε σε οκτώ διαφορετικές γλώσσες.

Μουσικό περιβάλλον
Το 1757 ο Λέοπολντ διορίστηκε αυλικός συνθέτης στο Ζάλτσμπουργκ, πόλη μικρή αλλά με πολιτισμό και ημιανεξαρτησία, διοικούμενη από τον Πρίγκιπα - Αρχιεπίσκοπό της. Τα καθήκοντα του Λέοπολντ περιελάμβαναν τη διδασκαλία της χορωδίας του Καθεδρικού ναού κι έτσι ο μικρός Μότσαρτ μεγάλωσε σε ένα απόλυτα μουσικό περιβάλλον. Ο Λέοπολντ άλλωστε δίδασκε μουσική στην ταλαντούχα κόρη του Νάνερλ, στο σπίτι. Συνειδητοποίησε γρήγορα όμως ότι ο γιος του ήταν πολύ πιο ταλαντούχος από την κόρη του.
"Ο μικρός Βόλφγκανγκ έμαθε οκτώ μινουέτα και είναι μόνο τεσσάρων χρονών", σημειώνει με θαυμασμό ο Λέοπολντ στο ημερολόγιό του, το 1759. Το 1760 ο Λέοπολντ ανακαλύπτει το Μότσαρτ να συνθέτει. Παίρνει την παρτιτούρα και χαμογελάει με τις "μουντζουρωμένες νότες" και τις μελανιές του παιδιού.
Αρχίζει να διαβάζει και η διασκέδαση μεταβάλλεται σε θαυμασμό, "καθώς δάκρυα χαράς κυλάνε στα μάτια του". Το έργο αυτό έχει χαθεί, αλλά η επόμενη σύνθεση του Μότσαρτ, ένα Andante που έγραψε το 1761, σώθηκε σε χειρόγραφο του Λέοπολντ. Το ίδιο φθινόπωρο, ο Μότσαρτ έκανε την πρώτη δημόσια εμφάνισή του στο Πανεπιστήμιο του Ζάλτσμπουργκ σε ηλικία πέντε χρονών. Ο Λέοπολντ αποφάσισε ότι αυτό το ασυνήθιστο παιδί, δεν έπρεπε να περιοριστεί στο Ζάλτσμπουργκ, αλλά να εμφανιστεί σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Τα χρόνια του ταξιδιού
Τον Ιανουάριο του 1762 οι Μότσαρτ επισκέφθηκαν το Μόναχο, όπου ο Βόλφγκανγκ έπαιξε τσέμπαλο για τον Εκλέκτορα. Το Σεπτέμβριο ταξίδεψαν στη Βιέννη. Η εμφάνισή του στην αυλή συγκίνησε τόσο τη συγκρατημένη συνήθως Αυτοκράτειρα Μαρία Θηρεσία που πήρε το μικρό Μότσαρτ στην αγκαλιά της και του έδωσε "ένα θερμό φιλί".
Μετά το 13ο κοντσέρτο ο Μότσαρτ αρρώστησε για πρώτη φορά. Θα ακολουθούσαν και άλλες αρρώστιες στα παιδικά του χρόνια. Σύντομα όμως έγινε καλά και οι Μότσαρτ επέστρεψαν θριαμβευτικά στο Ζάλτσμπουργκ το 1763. Ο Λέοπολντ προγραμμάτισε αυτή τη φορά μια μεγάλη περιοδεία στο Παρίσι και το Λονδίνο, τις μεγαλύτερες πόλεις της Ευρώπης.

Η μεγάλη περιοδεία
Η οικογένεια, μαζί με τη μητέρα τώρα, ξεκίνησε με την άμαξά της και έφτασε στη Γαλλία το Νοέμβριο του 1763. Την πρωτοχρονιά του 1764, έπαιξαν για το Λουδοβίκο ΧV στις Βερσαλλίες. Τώρα ο Μότσαρτ μπορούσε να παίξει μουσική με την πρώτη ματιά, όπως ανακάλυψε ο Βαρόνος Γκριμ, που έγινε φίλος των Μότσαρτ. Τα πρώτα έργα του Μότσαρτ εκδόθηκαν την εποχή αυτής την επίσκεψης στο Παρίσι.
Τον Απρίλιο του 1764 η οικογένεια έφτασε στην Αγγλία. Στο Λονδίνο, ο οκτάχρονος Μότσαρτ έπαιξε για το μουσικόφιλο Βασιλιά Γεώργιο ΙΙΙ, ο οποίος τον υπέβαλε σε σκληρές μουσικές δοκιμασίες. Ο Μότσαρτ πέρασε τις εξετάσεις με άνεση, αφιέρωσε έξι σονάτες στη Βασίλισσα Καρλότα και κατέπληξε το Λονδίνο, όπως είχε συμβεί προηγουμένως με το Παρίσι. Η παιδική γοητεία του μάγευε όσο και η μουσική του. Κάποτε γοήτευσε το ακροατήριό του, διακόπτοντας την ερμηνεία για να χαϊδέψει μια περιφερόμενη γάτα.
Από μουσική άποψη ήταν πιο σημαντική για αυτόν η γνωριμία του με τον Γιόχαν Κρίστιαν Μπαχ, γιο του μεγάλου Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ, που είχε έρθει στο Λονδίνο πριν από δύο χρόνια. Ο Γ.Κ.Μπαχ ήταν προοδευτικός συνθέτης και η δυναμική, αισθησιακή, επηρεασμένη από τους Ιταλούς, μουσική του εντυπωσίασε βαθιά τον Μότσαρτ.
Τον Ιούλιο του 1764, ο Λέοπολντ αρρώστησε και η οικογένεια μετακόμισε στο Τσέλσι, χωριό εκείνη την εποχή κοντά στο Λονδίνο. Ο Βόλφγκανγκ που του είχε απαγορευτεί να εμφανίζεται δημόσια όσο ήταν άρρωστος ο πατέρας του, συνέθεσε εκεί τις πρώτες συμφωνίες του. Μετά από μια σειρά κοντσέρτων, η οικογένεια ταξίδεψε στην Ολλανδία το 1765.
Εκεί η Νάνερλ και ο Βόλφγκανγκ έπαθαν εντερικό τύφο. Αφού έγιναν καλά επέστρεψαν στο Παρίσι το 1766, όπου ο βαρόνος Γκριμ έμεινε κατάπληκτος από την πρόοδο του Βόλφγκανγκ. Άλλα παιδιά θα είχαν κακομάθει μετά από τέτοια επιτυχία, αλλά για το νεαρό Μότσαρτ έλεγαν ότι είχε "μια από τις γλυκύτερες προσωπικότητες που υπήρχαν".

Επιστροφή στο Ζάλτσμπουργκ
Ο Αρχιεπίσκοπος στον οποίο εξακολουθούσε να εργάζεται ο Λέοπολντ, τον ανακάλεσε στο Ζάλτσμπουργκ κι έτσι οι Μότσαρτ επέστρεψαν στην πατρίδα το 1766, μετά από απουσία τρεισήμισι χρόνων. Γύρισαν φορτωμένοι με χρυσά ρολόγια και κοσμήματα. Η περιοδεία αυτή διεύρυνε σημαντικά τους μουσικούς ορίζοντες του νεαρού Μότσαρτ. Ο Λέοπολντ ανυπομονούσε να επαναλάβει την προηγούμενη επιτυχία. Το Σεπτέμβριο του 1767, ταξίδεψε με τα παιδιά του για άλλη μια φορά στη Βιέννη, ελπίζοντας να κερδίσει κάτι με την ευκαιρία των βασιλικών γάμων. Η νύφη όμως πέθανε από ευλογιά. Πανικός απλώθηκε στην πόλη, οι Μότσαρτ κατέφυγαν στο γειτονικό Όλμουτς, αλλά ήταν πολύ αργά. Η Νάνερλ και ο Βόλφγκανγκ είχαν κολλήσει ήδη την κοινή για την εποχή εκείνη ασθένεια.
Ο Βόλφγκανγκ αρρώστησε βαριά και παρόλο που ανάρρωσε, έφερε τις ουλές της ασθένειας μέχρι το τέλος της ζωής του. Οι Μότσαρτ ξαναεμφανίστηκαν στη βιεννέζικη αυλή τον Ιανουάριο του 1768. Αυτή τη φορά η Αυτοκράτειρα Μαρία Θηρεσία παρέμεινε ασυγκίνητη, αλλά ο γιος της, ο νέος Αυτοκράτορας Ιωσήφ ΙΙ υπήρξε ενθουσιώδης και ενθάρρυνε τον δωδεκάχρονο Μότσαρτ να γράψει την πρώτη του όπερα, La Finta Semplice (Η Ψευτοαπλοϊκή).
Ο Αυτοκράτορας όμως δεν τον υποστήριξε οικονομικά και η προγραμματισμένη παραγωγή του έργου κατέρρευσε, εξαιτίας των δολοπλοκιών της αυλής.

Τα χρόνια της εφηβείας
Το Δεκέμβριο του 1768, ο Μότσαρτ διηύθυνε τη Γιορταστική Λειτουργία του με την ευκαιρία του καθαγιασμού μιας νέας εκκλησίας και κατόπιν η οικογένεια επέστρεψε στο Ζάλτσμπουργκ, τον Ιανουάριο του 1769. Ο Λέοπολντ άρχισε να προγραμματίζει αμέσως την επόμενη περιοδεία τους στην Ιταλία, την πατρίδα της όπερας. Στα 13 του όμως ο Μότσαρτ δεν ήταν πια παιδί. Ωστόσο, αν και στις μελλοντικές περιοδείες του δε θα απολάμβανε πια τις τιμές ενός παιδιού θαύματος, το πρόωρο ταλέντο του εξακολουθούσε να καταπλήσσει τους ακροατές του.

(Orbis Publishing Limited, μετάφραση: Γιάννης Χαραλαμπίδης)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου